21 juli 2012

Naar de bronnen van de Vecht in Duitsland

Categorie: Harry Woertink.    7.213 keer gelezen.

Het bestuur van de HKO maakte zaterdag 21 juli 2012 een tripje naar de bronnen van de Vecht. Met een busje ging het eerst stroomopwaarts waarbij de brinkdorpen Beerze, Diffelen en Rheeze werden gepasseerd.

 Foto: Hans Steen (meer foto’s)

Het bestuur van de HKO

Via Hardenberg en Gramsbergen ging het gezelschap in Laar de grens over. Toen via Emlichheim en Neuenhaus naar Nordhorn. Vervolgens richting Bad Bentheim. Van Bad Bentheim naar Darfeld, het beginpunt van de Vecht. Vanaf hier ging het weer stroomafwaarts met de Vecht richting Eggerode. Vervolgens via Schöppingen, Langehorst naar Ochtrup en ging de reis terug via de grensovergang bij Enschede. Ommen en de Vecht zijn één. Daarom is er vanuit Ommen altijd belangstelling waar de bronnen van deze mooie rivier liggen. Vooral ook omdat de omgeving waar de Vecht zich een weg zoektt uniek is. Onderstaand een uiteenzetting over de bronnen van de Vecht en het gebied van het Vechtdal tussen Darfeld en Ommen.

Waar ontspringt de Vecht?
De Vecht ontspringt in het golvende landschap van de Baumberge in het Duitse Münsterland. Kwelzones hier vormen de bronnen voor riviertjes die in alle windrichtingen afstromen. Het laaggebergte van kalkgesteente met veel ondergrondse spleten en gangen zorgt er voor dat regenwater makkelijk diep weg zakt in de onderliggende kalkgesteenten. Het water komt weer te voorschijn in bronnen zoals die van de Vecht bij Darfeld. Ook de Berkel en de Dinkel ontspringen hier. De Dinkel zoekt haar weg richting Twente en kronkelt met de grens mee over Nederlands grondgebied en mondt uit in de Vecht bij Neuenhaus. De Vecht vindt haar weg door Duitsland om bij Gramsbergen aan de Holthemersteeg Nederland binnen te stromen.

Bronnen Rockeler Bach
Om het Vechtwater uit de grond te zien opborrelen moeten we naar Darfeld en dan de Oberdarfeld op. Hier, op een hoogte van 106 meter bevindt zich het beginpunt van het beekje de Rockeler Bach. De bewoners van de aangrenzende hoeve Bertmaring hebben een bord met de tekst ’Vechtequellen’ in de tuin gezet om de bron niet te missen. Der Heimatverein Darfeld heeft bij een zitje in mei 1994 een steen geplaatst met daarop de tekst dat de naam Vecht terugvoert naar een Saksische prins die begin jaren 400 leefde en verdronk in dit water. Wie goed naar de bron kijkt ziet het water borrelen.

Burlöer Bach
De gracht van Schloß Darfeld wordt ook gezien als één van de bronnen van de Vecht. In de nabijheid van het waterslot zijn meerdere bronnetjes te vinden die de vijvers en grachten van het zeventiende eeuwse kasteel voeden. Kleine watergangen monden uit op de Burlöer Bach.

Vechte
Het riviertje krijgt voor eerst haar naam in het bedevaartsoord Eggerode op de plek waar twee beekjes elkaar treffen. Ongeveer vijfhonderd meter vanaf de kerk ligt bij een bruggetje een grote veldsteen waarop staat dat de twee stroompje (de Rockeler en de Burloër Bach) hier bij elkaar komen en als die ’Vechte’ verder gaat. Op Nederlands grondgebied is sprake van de Overijsselse Vecht.

Nog een bron
In het verder stroomafwaarts gelegen stadje Schöppingen is nog een bron die voeding geeft aan de Vecht: onder de oude hallenkerk borrelt kristalhelder water. Een ondergronds buizenstelsel komt er aan te pas voordat het water uiteindelijk de Vecht bereikt. De bron onder de kerk kent een lange geschiedenis. In de Saksische tijd toen de kerk gesticht werd, sprak men hier recht. Later gebruikte men het water van de bron om te dopen.

Laar
Laar is een landelijk dorpje met een oude molen in Bentheimer zandsteen. Een molenstichting onderhoudt de molen bij het evenemententerrein pal aan de Vecht.

Emlichheim
Emlichheim is een dorp en gemeente in de Duitse deelstaat Nedersaksen, district Grafschaft Bentheim. In het gebied wonen tegenwoordig veel Nederlanders. Ook doen veel Nederlanders uit de grensstreek er hun boodschappen. Door Emlichheim loopt de spoorlijn van de Bentheimer Eisenbahn. De spoorlijn loopt weliswaar tot aan Coevorden, maar er rijden enkel nog goederentreinen in de andere richting, met Emlichheim als eindpunt. Emlichheim is een zelfstandige gemeente. Daarnaast heeft ze een volwaardig gekozen bestuur met de buurgemeenten Hoogstede, Laar en Ringe. Aan de straat Am Kirchplatz bevindt zich een Westfaalse hallenkerk uit 1150 die is opgebouwd uit blokken Bentheimer zandsteen. Het is nu een gereformeerde kerk.

Neuenhaus
De Dinkel mondt hier uit in de Vecht. Op deze plek was eeuwenlang een belangrijke overslagplaats gevestigd. De graven van Bentheim hadden voor hun transporten van ondermeer Bentheimer zandsteen groot belang bij de overslagplaats. Daarom ook dat zij hier in 1290 de burcht Dinkelrode bouwden, mede ter verdediging tegen de Twentenaren. Neuenhaus ontwikkelde zich als plaats en kreeg in 1369 stadrechten.

De zaalkerk dateert uit 1684
Bij de monding is een kunstwerk van het project Kunstwegen te bewonderen. In het centrum herinnert een koperen ‘paard en handelaar’ aan de vroegere grote veemarkt waar Neuenhaus bekend om stond. Ook is hier nog een oude waterradmolen te zien.

Klooster Frenswegen
Klooster Frenswegen werd in 1394 gesticht als Augustijnen-monnikenorde St. Marienwolde op de oever van de Vecht, net onder de rook van Nordhorn. Het dus van oorsprong katholieke klooster is nu een oecumenisch opleidings- en ontmoetingscentrum. Ook worden er concerten gehouden. De deur is meestal open en binnen krijgt men een mooi zich op de gangen en ook op het binnenpleintje van het klooster.
Het kloostercafé met terras is ook bijna dagelijks geopend. Graaf Bernhard I von Bentheim stichtte het Augustijner klooster in 1394. Dit klooster was altijd een toevluchtsoord voor katholieke spiritualiteit. Tegenwoordig doet Frenswegen dienst als geestelijk en sociaal centrum in de geest van de oecumene en tolerantie. Zes verschillende kerken vormen de basis van de stichting die als doel heeft dit oord van bezinning en vorming te behouden. Vanaf 1400 maakte Frenswegen onderdeel uit van de Windesheimer klooster congregatie en werd de toegangspoort voor vernieuwingsbeweging Moderne Devotie. Een dieptepunt volgde in 1401 toen alle broeders op één na door de pest werden geveld, echter korte tijd daarna kreeg het klooster een bloeitijd tot 1534. Moeizaam overleefde het klooster nog de Reformatie en de 30-jarige oorlog. Maar evenals de laatste van de vele Windesheimer kloosters raakte ook Frenswegen in de Franse tijd in verval. Het gebouwencomplex takelde daarna steeds verder af. In de 70e jaren van de vorige eeuw kwam het initiatief om het klooster te restaureren en een nieuwe bestemming als vormingscentrum te geven.

Nordhorn
Nordhorn is het levendige centrum van het Grafschaft Bentheim. Gelegen aan de postweg van Nederland naar Munster en aan de Vecht lag Nordhorn gunstig gesitueerd. In 1379 heeft graaf Bernard I von Bentheim stadrechten verleend. In diezelfde eeuw werd ook de huidige kerk aan het marktplein gebouwd. Alle eeuwen daarna was het scheepvaartverkeer van groot belang voor Nordhorn. In de 18e en 19e eeuw bloeide Nordhorn en werd door de kooplieden goed geld verdiend in de transitohandel. Een tocht over water vanuit Nordhorn ging soms in één keer door via de Zuiderzee naar Amsterdam. Maar meestal vond in Zwolle de overslag plaats voor het vervoer van goederen naar de steden in het achterland. Zwolle was het centrum voor de beurtschippers. Langs de Vecht woonden z’n 77 schippers, waarvan dertien in Nordhorn. De voormalige textielstad is tegenwoordig een geliefde bestemming voor cultuurliefhebbers en winkelend publiek. De schilderachtige binnenstad wordt door de Vecht als een eiland omsloten. De dierentuin ligt ook aan de Vecht. Van hieruit wist in 2003 het zeehondje Hannes te ontsnappen om uiteindelijk in de Vecht bij Dalfsen weer boven te komen. Het stadsmuseum bevindt zich in de toren van de voormalige spinnerij met als rode draad de stadsgeschiedenis van de 20e eeuw, die nauw is verweven met de opkomst en ondergang van de textielindustrie. Rondom de Bussmaate, behorend tot de vroegere textielgigant Rawe & Co. is woningbouw geprojecteerd. De “Alte Weberei” is tegenwoordig het culturele centrum van Nordhorn. Er worden concerten gegeven en men kan er tentoonstellingen bezoeken. Ook is hier het kantoor van het project kunstwegen ondergebracht.

Bad Bentheim
Op een rotsplateau ligt Bad Bentheim met al van ver zichtbaar de Middeleeuwse burcht, 100 meter hoog met kruittoren. De burcht laat zich terugvoeren in de tijd van de Romeinen. De stad kent smalle steegjes, trapjes en gerestaureerde huisjes. De langgerekte zandsteenrug is eeuwenlang voor de Graven van Bentheim de geldmaker geweest. Op de in Bentheim en Gildehaus gedolven zandsteen was hun rijkdom en macht gebaseerd. Want duizend jaar lang was de grauwgele zandsteen een zeer begeerd product voor de vervaardiging van ornamenten en voor de bouw door Noord-Duitse en Nederlandse bouwers van kerken, kastelen en patriciershuizen. Bad Bentheim wordt in de annalen al genoemd in 1050 als Heilbad, een kuuroord met zout- en zwavelbronnen.

Schloß Darfeld
De waterburcht in Darfeld, een slot met Renaissance-arcaden, was oorspronkelijk achtvleugelig gepland, maar slechts twee vleugels werden rond 1615 gerealiseerd. Het kasteel is sinds 1680 in bezit van één en dezelfde familie Graf Droste zu Visschering en is helaas gesloten voor publiek. Het waterslot met een brede gracht is een voorbeeld van de overgang van de Renaissance naar Barok. In de 16e eeuw wilde een zekere Jobst van Vörden hier een Italiaans droomslot zien verrijzen. Maar voor dit gereed was kreeg hij ruzie met de bouwmeester Gerhard van Gröningen. Het resultaat, inclusief vele correcties en toevoegingen uit latere eeuwen, is een prachtig slot die tot de mooiste van Munsterland wordt gerekend. Aan Griekse zuilen geen gebrek en ook de barokstijl spreekt nog een woordje mee zoals blijkt uit het rijk gedecodeerde tuinhuis met de naam Antoinetteburg.

Eggerode
Het dorp is vermaard door het cederhouten Gnadenbild dat rond het jaar 600 in het toenmalige Byzantium werd gemaakt. Met bussen vol komen mensen naar Eggerode om het beeldje in de kapel te kunnen zien. Het verhaal gaat dat de pastoor zich tijdens de Reformatie bekeerde tot het protestantisme en het reliek in de put wierp. Zijn huishoudster kwam op haar sterfbed met het verhaal, waarna het beeldje ongeschonden opgevist kon worden. De oude put is te vinden aan de Vechtestraße, links om het hoekje bij lunchroom/ijssalon Eiszeit. De RK Sint Marienkerk in Eggerode stamt uit 13de-eeuw. Tel op het 16e-eeuwse schilderij de tenen van Jezus: het zijn er twaalf. Eén voor elke apostel. Het Byzantijns Mariabeeld is vermoedelijk door kruisridders naar deze contreien gebracht. Dit 70 cm hoge beeld stelt de moeder voor als koningin met in haar linkerhand een zittende Jezus. Er is een Kreuzweg uitgezet, een wandeling van ongeveer twintig minuten waarbij onderweg verschillende beelden tegen komen die met de kruisiging van Jezus te maken hebben. Rechts naast de kerk een openluchtaltaar waar in de zomer zo nu en dan kerkdiensten worden gehouden. Daarachter het kunstwerk van 21 granieten blokken die de 21 steden en dorpen aan de Vecht voorstellen, waaronder Ommen. De stenen spuwen met een druk op de knop Vechtwater. Verderop bij het bruggetje ligt een grote veldsteen waarop staat dat de twee stroompje (de Rockeler en de Burloër) hier bij elkaar komen en staat ’Vechte’ geschreven.

Schöppingen
De Sint Brictiuskerk heeft nog een verdedigingstoren die uit de 11e eeuw dateert. Wanneer u voor de kerk staat is vaak de linkerdeur gepend. In de kerk bevindt zich een uit 1445 daterend drieluik van het leven van Jezus van een onbekende schilder. Buiten, rechts achter is een trappetje naar beneden waar een stroompje water onder de kerk vandaan komt. De kerk is tussen 785 en 792 op een Vechtbron gebouwd. Het water van het bronnetje voedt het zijriviertje Welle en was een heiligdom voor de heidense Saksen Bij de bron hadden ze een versterking en een gerechtsplaats. In het stadje Schöppingen dateert het witte raadhuis uit de 15e eeuw.

Bron: Tekst Harry Woertink / Foto’s Hans Steen – 21 juli 2012


Kasteel Haus Welbergen.

Tot de bezienswaardigheden die tijdens het tripje van het HKO-bestuur werden aangedaan behoorde ook het mooie kasteel Haus Welbergen.

Dit kasteel, niet ver van de Vecht, is eigendom van de Bertha Jordaan-van Heek Stichting. Op de toegangsweg naar het kasteel en de watermolen met graanspieker komen we Nepomuc tegen, de beschermheilige van de bruggen, schippers, (waterrad-)molenaars en alle beroepen die met riviervaart te maken hebben. Via een bruggetje en een ronde toegangspoort komt men in de prachtig aangelegde tuin met in het midden een fontein. Haus Welbergen is één van de oudste adellijke burchten in Westfalen. Al in 1282 in oorkonden vermeld. De laatste eigenaar in 1929 was de bankier Jan Jordaan en de Nederlandse Bertha van Heek, een dochter van de Twentse textielgigant Gerrit van Heek, tot deze oude burcht behoorden 13 boerderijen en 625 hectare grond. Kort voor haar overlijden riep Bertha Jordaan-van Heek een stichting in het leven, die haar naam draagt. Doel van de stichting is het in goede staat bewaren van dit historische bouwwerk en het bevorderen van wederzijdse overdracht van kunst en wetenschap tussen Duitsland en Nederland. Tuin en inrichting zijn zoveel mogelijk intact gelaten. Binnen vele door Bertha gemaakte schilderijen, maar ook portretten van vorige bewoners. Verder porselein en glaswerk en zelfs de tafel waaraan werd vergaderd is nog aanwezig.

Alter Posthof
Tussen Haus Welbergen en het dorp Langehorst ligt op een heel oud kruispunt van wegen het in 1598 gebouwde restaurant Alter Posthof. Vroeger was het een halte voor de postwagens en een logement voor reizigers. De oude herberg met vakstijlwerk is eigendom van eerder genoemde stichting. Jammer dat het restaurant tegenwoordig leeg staat. Voor de exploitatie wordt nog een pachter gezocht.
Wasserburg Haus Welbergen, Bertha Jordaan-van Heek Straße 1 • 48607 Ochtrup

Bron: Tekst Harry Woertink / Foto’s: Hans Steen – 21 juli 2012

Reageren »

• • •

Geen reacties »

Nog geen reacties.

Voeg een reactie toe

*
Voer het hiernaast afgebeelde woord in. Klik op de afbeelding om het woord af te luisteren.
Anti-spam image