24 juni 2007

Het Monnikenspoor; de Middeleeuwen terug in het heden

Categorie: Boeken & Tijdschriften.    14.796 keer gelezen.

Het klooster Clarholz bij Münster had ooit bezittingen in het Land van Vollenhove. Tien jaar geleden is door de Stichting Het Monnikenspoor het initiatief genomen om de tocht die de monniken in de Middeleeuwen tussen Clarholz en Vollenhove maakten om de landpacht te innen, te reconstrueren en in een toeristische wandelroute vast te leggen.

Monnik leest boekFoto: Touractief 5, 2006

Een deel van deze route is nu beschreven als lange afstandswandelroute in het op 22 juni verschenen boekje “Het Monnikenspoor; Wandeltocht van Oldenzaal naar Vollenhove”. Het monnikenspoor volgend komen naast een routebeschrijving ook de geschiedenis en cultuurhistorische bijzonderheden van de plaatsen langs de route uitvoerig aan bod.

Het klooster van Clarholz was een Praemonstratenser klooster, genoemd naar de Franse plaats Prémontré onder Laon, waar Norbert van Xanten (1080/85 – 1134 ) de Orde van de Norbertijnen of de Praemonstratensers heeft gesticht. Terug in de geschiedenis…. In 1115 wordt Norbertus overvallen door een hevig onweer, dat hem tot bezinning brengt ten aanzien van zijn eigen leven. Hij was lid van het kapittel van Xanten, maar een heel werelds man gebleven. Hij vestigt zich nu in de abdij van de Benedictijnen van Siegburg en wordt daar tot priester gewijd. Daarna trekt hij rond door Europa, totdat hij zijn eigen klooster sticht. Uitgangspunt zijn de beginselen van Augustinus, de 12de eeuwse kerkvader: grote aantallen kloosters werden gefundeerd op zijn kloosterregel. In korte tijd waren er meer kloosters naar deze regel, dan naar die van Benedictus. Een pauselijke bul brengt in 1256 al deze kloostergemeenschappen bij elkaar als de “Ordo Eremitarum Sancti Augustini”. Heremieten – want het gaat hier om monniken die op vrij eenzame plaatsen vrijwel als kluizenaars als in dorpen bijeen wonen temidden van de eremi = de woestijnen. Het is hun opdracht om die woeste gronden te gaan ontginnen. Deze regel van Augustinus wordt ook het fundament voor de orde van de Norbertijnen.

Rudolf von Steinfurt heeft in de 12de eeuw het nu nog bestaande gelijknamige kasteel te Burgsteinfurt na verwoesting weer opgebouwd. Hij was het die het klooster Clarholz “quicquid hereditas libere habui in Fullenho, videlicet XXII portiones quas warscaph vocant” (een erfenis in vrijheid te ontvangen te Vollenhove, nl. 22 stukken die men warschap noemt) heeft geschonken. Waarbij “waarschap” slaat op zowel bebouwd als onbebouwd land. Deze erfenis heeft het klooster vier eeuwen beheerd. De grond werd ter plaatse in pacht uitgegeven en pachtopbrengst werd voor een deel voldaan in tonnen boter. Deze werd gekneed en gezouten om in natura vervoerd te worden naar Clarholz. Dat gebeurde bijvoorbeeld in 1475 te Zwartsluis. Broeder Johannes Schramme verblijft enkele dagen in Zwartsluis, als gevolmachtigde van zijn klooster, totdat alle boter in vaten is opgeslagen. Om de opbrengst zo groot mogelijk te maken, probeert hij onder gunstige omstandigheden onder de “seyzen” – de tol – uit te komen.

Het was niet alleen boter waarmee betaald werd. Ook oude Vlaamse halve stuivers, plakken en kromstaarten (munten genoemd naar de gebogen leeuwenstaart die erop stond) worden vermeld op de afrekeningen. Niet iedereen gaf zijn geld makkelijk uit: er waren ook wanbetalers, zoals de heer Goossenhuis uit Hasselt die het presteerde om zeven jaren niet te betalen. Na verloop van tijd volgt dan ook een hele rij processen door broeder Stopenberg, de officiële vertegenwoordiger van Clarholz, tegen pachters die al tientallen jaren niet betaald hadden. In de verslagen van het Overijssels recht zijn uitvoerige weergaven van deze rechtszaken te vinden. Uiteindelijk moet worden vastgesteld dat de inkomsten uit deze vergelegen landerijen voor de abdij niet tegen de uitgaven opwogen. In het midden van de 16de eeuw verkoopt de abdij van Clarholz zijn hele buitenlandse bezit aan de Drost van Twente Goossen van Raesfelt voor 2500 goudgulden, plus zeveneneenhalf vat boter. Voor de abdij Clarholz het einde van een buitenlands avontuur in een eeuwenlange verbintenis. Voor ons blijft een boeiende tocht langs de paden die vanaf de Middeleeuwen het Twentse land doorsnijden en waar de geschiedenis tot op heden voortleeft.

“Het Monnikenspoor; wandeltocht van Oldenzaal naar Vollenhove” doet in 7 etappes de volgende plaatsen aan: Oldenzaal, Weerselo, Tubbergen, Sibculo, Mariënberg, Beerze, Ommen, Dalfsen, Zwolle, Hasselt, Zwartewaterklooster, Zwartsluis, Sint Jansklooster en Vollenhove. De uitgave van het boekje is mede mogelijk gemaakt door financiële steun van het Prins Bernhard Cultuur Fonds Overijssel en de Koninklijke Nederlandsche Heidemaatschappij Overijssel.

De prijs bedraagt € 12,- (incl. verzendkosten) en het is verkrijgbaar bij Stichting Het Monnikenspoor, Postbus 22, 7490 AA Delden of via het.monnikenspoor@home.nl. Ook voor vragen of informatie kunt u hier terecht.

Bron: Stichting Het Monnikenspoor

1 Reactie »

• • •

1 reactie »