13 februari 2016

Geschiedenis van de 170-jarige molen De Lelie (2)

Categorie: Harry Woertink, Molens.    1.038 keer gelezen.

In 1844 verleende de Minister van Financiën toestemming aan mevrouw Johanna van Loo, weduwe van Jan Veldhuis Mansier, om een koren- en pelmolen te stad Ommen op te mogen richten.

 Molen De Lelie in 1975. Rechts op de voorgrond is nog zichtbaar het gebouwtje van de noodslachting.
Foto: OudOmmen.nl
Zie voor meer afbeeldingen bij dit artikel.

Eerder in dat jaar, op 3 februari 1844, moest de weduwe afscheid nemen van zijn geliefde echtgenoot Jan Velthuis Mansier die op 55-jarig leeftijd overleed. Hij was logementhouder van het bekende Zwarte Paard in het centrum van Ommen. De zoon Jan Mansier is het die op grond van zijn eigen familie de molen laat bouwen. In 1846 is de molen gereed. In een gevelsteen van de molen wordt de naam van de bouwer en het bouwjaar vermeld.

Ongeluk
De jonge molenaar is nog onervaren. Dat nekt hem in de zomer van 1846. De molen draait nog proef. Mansier wil de wieken stoppen doormiddel van de vang, maar die weigert dienst. Het gevolg is dat hij een tik van de molenwiek krijgt en hetzelfde moment over de stelling wordt geslagen en naar beneden stort. Hij overleeft de val wonderwel, maar zijn toestand is bezorgd. De krant maakt op 24 juni 1846 melding over dit voorval: “OMMEN, 24 junij. Op den middag van den 22sten dezer, had alhier een ongeluk plaats, dat niet alleen de betrekkingen van het slagtoffer in de diepste neerslagtigheid doen verkeeren, maar ook de algemeene belangstelling, omtrent den afloop van hetzelve, bezig houdt. De jeugdige molenaar Jan Mansier, den gang, van den door zijne moeder, voor hem gebouwden koorn- en pelmolen, beproefd hebbende, en vervolgens weer willende afzeilen, had het ongeluk, dat hij, bij het niet voldoende werken van den zogenaamde vang, door een der wieken, die hij wilde tegenhouden, terug gedrongen werd, het evenwigt verloor, en over de borstwering der zwikstelling, van eene hoogte van circa 25 voeten, naar beneden stortte. Bewusteloos werd hij bij zijne diep bedroefde moeder te huis gebragt, alwaar hij zich nog in eenen toestand bevindt, die, hoewel niet hopeloos, echter zeer veel bezorgdheid baart.” De geschiedenis leert dat Mansier ondanks dit ongeluk de werkzaamheden weer kan hervatten. In 1855 krijgt hij de grond en de molen op naam.

 Overlijdensadvertentie van Jan Mansier uit 1844 en een advertentie van de ‘Wind-, Koren- en Pelmolen’ uit 1866.

Te koop
In 1866 wordt de molen te koop aangeboden. Via een deurwaarder; niet ongebruikelijk in die tijd. Er verschijnt een advertentie in de krant. Verandering van affaire, oftewel verandering van werk blijkt de redenen te zijn aldus de advertentie. Om een koper makkelijker over de streep te trekken, wordt aangeboden dat de helft van de koopprijs geleend kan worden. De advertentie omschrijft het als volgt: “Door verandering van affaire, wordt te koop aangeboden een voor weinige jaren nieuw gebouwd Wind-, Koren- en Pelmolen staande te Stad Ommen. De helft der koopsom kan des verkiezende op het pand worden behouden, terwijl de aanvaarding kan plaats hebben met april of mei a.s. Informatien zijn te bekomen bij den Deurwaarder J. Weenink te Ommen.” Een koper lijkt niet gevonden te worden, want drie jaar later wordt de molen opnieuw te koop wordt aangeboden. Dit keer via een openbare veiling door een notaris. In 1869 verschijnt de volgende advertentie in de krant: “De Notaris van der Muelen te Hardenberg zal ten huize van den Logementhouder E. Naarding te Ommen op woensdag den 26 mei aanstaande, des namiddags te één ure finaal te verkoopen: Een Wind-, Koren- en Pelmolen, staande ten westen van het Kanaal van Ommen naar Dedemsvaart onder de gemeente stad Ommen, groot 2 Roe 90 El. Een stuk bouwland, in gebruik bij B.J. Boerrigter, gemeente alsvoren, groot 32 Roe 80 El. Nadere inlichten zijn te bekomen ten kantore van genoemden notaris.” Koper van molen De Lelie in 1869 wordt Hendrik Oldeman (1822-1875), zoon van schipper Peter Oldeman en Gerridina Woertink. De betrokkenheid van deze Oldeman bij de molen is nog steeds zichtbaar aanwezig, want de groen-witte luikjes boven in de molen maakten ooit deel uit van hun schip. Jan Mansier en zijn (tweede) echtgenote A.C. van Raalte hebben Ommen dan al verlaten en komen via Lemele in Vroomshoop terecht. Jan Mansier overlijdt daar op 9 december 1884 kinderloos, waar de ambtenaar van de burgerlijke stand in Den Ham als beroep van de overledene aantekende: “arbeider”.

Van Eschmolen naar molen De Lelie
Hendrik Oldeman was in 1869 gehuwd met Geertje Kampman, na eerder gehuwd geweest te zijn met Maria Geertruida Bosch. Laatst genoemde overleed op 22-jarige leeftijd. De vader van M.G. Bosch was molenaar van de Eschmolen op de Ommer Esch, halverwege de Hardenbergerweg, waar Hendrik Oldeman als molenaar werkzaam was. Deze uit de zeventiende eeuw daterende windkorenmolen was zo bouwvallig dat er eigenlijk niet meer mee gemalen kon worden. Daarom ook dat Hendrik Oldeman in 1869 van de Eschmolen switchte naar molen De Lelie. De Eschmolen werd in 1877 gesloopt.

Oldeman
Hendrik Oldeman heeft twee zonen: naamgenoot Hendrik (Hein). Deze trouwt met molenaarsdochter Gerridina Makkinga en wordt in 1895 molenaar op molen Den Oordt (de molen van zijn schoonvader). De andere zoon Peter Oldeman (1860-1937) wordt molenaar op De Lelie, die hij van zijn vader overneemt. Peter Oldeman was getrouwd met Fennigje Holtvoort. Uit dit huwelijk zijn drie zonen geboren: Hendrik, Gerard en Hendrikus (Dieks). Van deze drie was Gerard Oldeman als molenaar bij De Lelie betrokken, terwijl Hendrik een sleepbedrijf had met paarden. Dieks Oldeman was buschauffeur en overleed op 22 oktober 1955. Bij de boedelverdeling in 1968 van de in 1937 overleden Peter Oldeman, waartoe op dat moment meer dan tien Oldeman’s waren gerechtigd, wordt Hendrik Oldeman eigenaar van De Lelie. De molen werd in 1970 aan de gemeente verkocht. Daarna gerestaureerd en zo bleef De Lelie voor Ommen behouden.

Bron: Harry Woertink – 13 februari 2016

Reageren »

• • •

Geen reacties »

Nog geen reacties.

Voeg een reactie toe

*
Voer het hiernaast afgebeelde woord in. Klik op de afbeelding om het woord af te luisteren.
Anti-spam image

U kunt afbeeldingen aan de reactie toevoegen door hier te klikken.