12 juli 2022

Ommen op weg naar 775 jaar stadsrechten (1)

Categorie: Harry Woertink.    257 keer gelezen.

In 2023 is het 775 jaar geleden dat de gemeente Ommen stadsrechten kreeg. Deze mijlpaal laat de gemeente niet ongemerkt voorbij gaan.

 De in brons gegoten beeld van bisschop Otto III. Het was deze bisschop van Utrecht die in 1248 Ommen stadrechten verleende.
Foto: Harry Woertink
Zie link voor de foto in groot formaat met een beschrijving van de betekenis van het beeld.

Op weg naar dit jubileum zal de website OudOmmen.nl aandacht besteden aan de festiviteiten zoals die 25 jaar geleden werden georganiseerd in het kader van Ommen 750 jaar stadsrechten.

Thema Middeleeuwen
Ommen vierde op 25 augustus 1998 op uitbundige wijze dat het stadje 750 jaar geleden stadsrechten kreeg. Thema van het jubileumfeest was de Middeleeuwen. Het werd een dag met volksvermaak, muziek en drama en middeleeuwse ambachten. De viering begon rond drie uur ’s middags met een bijeenkomst aan de Vecht, bijgewoond door honderden genodigden, waaronder vertegenwoordigers van buurgemeenten, het voltallig bestuur van de provincie Overijssel en vertegenwoordigers van partner gemeente Recke en het Poolse Znin.

Ommer lied
Als eerste brachten schoolkinderen het speciaal voor de gelegenheid gecomponeerde “Ommer Lied” ten gehore. Met een kanonschot werd een zomp verwelkomd, waarmee monseigneur dr. J.A. de Kok als vertegenwoordiger van de bisschop van Utrecht Ommen werd binnengevaren. Vervolgens waren er verschillende toespraken om vervolgens richting Vrijthof te gaan. Hier werd de in brons gegoten beeld van bisschop Otto III onthuld. Het was deze bisschop van Utrecht die in 1248 Ommen stadrechten verleende. Het beeldje was een cadeau van de 100-jarige plaatselijke Rabobank en vervaardigd door beeldhouwster Kiny Copinga.

Bedelaar
Het Ommer centrum was helemaal in middeleeuwse sferen. Ommenaren hadden massaal gehoor gegeven aan de oproep om in middeleeuwse kleding op het feest te komen. De meest originele klederdracht kwam in aanmerking voor een prijs. Aan het eind van de middag kwam een tiental genomineerden op de muziektent zodat het publiek mee mocht beslissen. Dat wees Gert Jan Bastiaans als winnaar aan. Hij was gekleed als een slonzige bedelaar. Behalve de eerste prijs wist hij deze dag ook nog eens 25 gulden te aalmoezen.

Os aan het spit
De hele middag traden middeleeuwse figuranten op in het Ommer centrum met dolle drama, zoals kluchten, rechtspraken, waarzeggers, vuurspuwers en middeleeuwse dans en muziek. Op de Markt waren demonstraties van oude ambachten. De middeleeuwse maaltijd aan het eind van de dag was goed voor een file eetlustigen, die zich tegoed deden aan onder andere vlees van een os aan het spit.
Het avondprogramma werd ingevuld met zang in de feesttent waar een achttal koren optraden op. De herdenkingsdag werd afgesloten met een groot vuurwerk. Lees meer »

Reageren »

8 juli 2022

Jaarlijkse fietstocht Oll Ommer en het CCO viel prima in de smaak

Categorie: CCO (Cultuurhistorisch Centrum Ommen), Gemienschop van 0ll Ommer, Harry Woertink.    460 keer gelezen.

De jaarlijkse fietstocht voor leden van de Gemienschop van Oll Ommer en het CCO kon voor het eerst na de pandemie weer worden gehouden.

 Enkele deelnemers van de gezamenlijke fietstocht van Oll Ommer en het CCO.
Foto: Harry Woertink
Zie ook het album “Jaarlijkse fietstocht

Vrijdagavond was het weer zover en iedereen had er ook zin in, zo bleek. Totaal melden zich maar liefst 100 deelnemers van beide historische verenigingen. Het Historisch Museum diende als vertrekpunt. De fietstocht van 25 kilometer ging door de omgeving van Ommen.

Samendoen
Oll Ommer en het CCO organiseren de fietstocht nu al jaren samen. “De één houdt zich bezig met folklore en de andere graaft diep in de plaatselijke geschiedenis. Maar eerder had ieder het zijne. Ongeveer twintig jaar geleden is besloten om het samen te doen. Vooral ook omdat de leden vaak lid zijn van beide verenigingen. En altijd met veel succes en belangstelling”, aldus Aldien Pasman, die samen met Alie Pot verantwoordelijk was voor het uitstippelen van de fietsroute.

Eindpunt
Het eindpunt was dit keer landgoed “Den Woeste Heide” van Wim en Janny van der Heide, waar halverwege de avond het vuur goed heet was opgestoken voor de afsluitende barbecue in de buitenlucht. Iedereen liet het eten prima smaken. Bovendien werkte het mooie weer ook aan het geslaagde evenement. “Het zijn altijd hele gemoedelijke en gezellige ontmoetingen. Iedereen maakt met elkaar een praatje, contacten worden onderhouden en nieuwtjes uitgewisseld”, weet Aldien Pasman. Lees meer »

1 Reactie »

8 juli 2022

Vesting Ommen een plan uit 1819 met wallen en bastions dat niet tot uitvoer kwam

Categorie: Harry Woertink.    209 keer gelezen.

Na de Franse Tijd (1795-1813) waren er plannen om Ommen tot vestingstad om te vormen.

 Het “Vestingplan Ommen 1819” geprojecteerd over de huidige kaart.
Afb.: OudOmmen
Zie ook het album “Vestingplan Ommen 1819

Om de oostgrenzen van het jonge Koninkrijk der Nederlanden te beschermen, zou Ommen worden omgebouwd tot een stervormige vestingstad met grachten, wallen, een groot exercitieterrein en onderkomen voor 3.000 soldaten. Dit alles met als doel het land te verdedigen tegen invallen. De vesting zou aan beide kanten van de Vecht komen te liggen, zodat de rivier er dwars doorheen stroomde. Andere steden, zoals bijvoorbeeld Zwolle en Coevorden waren hierin al voorgegaan. Zover kwam het in Ommen niet. Door militaire ontwikkelingen werd het nut van een vesting als verdedigingswerk niet meer ingezien. Kleinere vestingen werden formeel opgeheven. Tegen het einde van de 19e eeuw beginnen ook veel voormalige vestingsteden met de ontmanteling van de verdedigingswerken. Ze worden aangewend voor uitbreiding van de stad, de aanleg van parken en worden de singels (al dan niet gedeeltelijk) omgebouwd tot havens.

Ommen zou een heel ander aanzien krijgen
Onder de titel “Vestingplan Ommen 1819” stelde Inspecteur-Generaal der Fortificatiën vesting- en waterbouwkundige baron C.R.T. Krayenhoff, een ontwerp-vestingplan op. Hiervoor diende een situatiekaart van Ommen, in 1817 en 1818 opgemeten door landmeter Johan Caspers Hogel, als basis. Ommen zou na uitvoering van die plannen zijn veranderd in een heuse vestingstad. Met wallen, bastions, kazernes, paardenstallen en soldaten. Het zou de stad Ommen dan ook een heel ander aanzien hebben gegeven.

Op de ontwerp vestingskaart zijn de verdedigingswerken goed te zien met opgehoogde aarden wallen met bastions op de hoeken. Het exercitieterrein zou moeten komen op de hoek, ongeveer tussen de Middenstraat en de Varsenerpoort/Varsenerstraat, met rondom gebouwen voor huisvesting van de kommandant en de officiers. Hier was ook een ingang tot de vesting met de hoofwacht gepland. Lees meer »

Reageren »

6 juli 2022

De Ommer Bissingh, jaarmarkt op de tweede dinsdag van juli

Categorie: Harry Woertink, Oude gebruiken & tradities.    570 keer gelezen.

Ooit was de Ommer Bissingh – de tweede dinsdag in juli – de grootste jaarmarkt in onze streek.

 De Ommer Bissingh in 1908
Afb.: OudOmmen
Zie ook het album “Ommer Bissingh

Deze werd gehouden op De Voormars en nog eerder op de weide gelegen aan de noordwestkant van de Vecht, waar nu de haven ligt. De Ommer Bissingh staat nog steeds op de agenda, maar al jaren niet meer met een zo uitgebreid aanbod van marktkramen.

De jaarmarkt zelf is verplaatst. Sinds 2018 slingeren de marktkramen van de Ommer Bissingh zich door de straten en pleinen in het centrum van Ommen. De verplaatsing was destijds een beslissing van de nieuwe organisator van de jaarmarkt, de Stichting Ommer Bissingh Evenementen. Dit om de bezoekers ook naar het centrum te trekken en De Voormars vrij te houden voor parkeren. Vroeger werden de Ommenaren reeds dagen tevoren in de sfeer gebracht van de populairste jaarmarkt; een jaarmarkt die van heinde en verre bezoekers trok. Een bericht uit de krant van 1952 schrijft het volgende over de Ommer Bissingh (toen nog zonder een h op het eind):

Onkruid verwijderen
Als de jaarmarkt weer in zicht is worden in Ommen reeds maatregelen genomen om deze dag zo goed mogelijk te doen verlopen. De stadsomroeper heeft de bewoners in de kom aan het werk gezet met zijn bekendmaking. dat het gras en onkruid tussen de stenen voor de woningen verwijderd dient te worden. Men ziet dan ook vele Ommenaren verwoed aan het wieden. Zij die aan dit vermaan geen gevolg geven, lonen kans op een proces-verbaal. De naleving van dit voorschrift wordt de zaterdag voor de Bissing gecontroleerd door een gemeenteambtenaar. Vroeger geschiedde dit door de burgemeester zelf, die in een open landauer door de straten reed. Verder krijgen de bewoners op de maandag voorafgaande aan de jaarmarkt bezoek van een metselaar, gewapend met troffel, die komt controleren of de schoorstenen geveegd zijn en of er geen lek inzit. Lees meer »

Reageren »

5 juli 2022

Typisch trapgeveltje pastorie van RK-kerk op de Ommerschans

Categorie: Harry Woertink, Ommerschans.    299 keer gelezen.

Op de Ommerschans hebben ooit twee kerken gestaan. Nu staat er nog één, de Boskerk, die dienst doet als Thomashuis.

 De Rooms-Katholieke pastorie, gebouwd in 1869 en afgebroken in 1935.
Afb.: Vereniging De Ommerschans
Zie ook het album “Pastorie R.K. Kerk Ommerschans

De andere kerk stond direct bij binnenkomst van de schans aan de rechterzijde, en is in 1900 afgebroken. Hier ging het om een Rooms-Katholieke Kerk met pastorie gebouwd in 1869 voor de Bedelaarskolonie “De Ommerschans”.

De pastorie, die na de sloop van de kerk in 1900 overeind bleef, had een typisch trapgeveltje. Het trok destijds aandacht van velen zo blijkt uit een beschrijving uit 1930 die het volgende laat weten: “Terzijde van den weg tusschen Balkbrug en Ommen staat, aan ’t eind van een grasperk, een hoog huis, dat gestadig de aandacht van vreemdelingen blijft trekken; touristen laten hun auto stoppen om het te beschouwen. ’t Is de voormalige pastorie der sinds lang afgebroken R.K. Kerk van de „Ommerschans”. De zijdeur, op onze foto te zien, is de hoofdingang; de beide beneden ramen van het hooge middendeel zijn die van wat men in ’n pastorie de zaal pleegt te noemen; er staat daar nog een min of meer monumentale schoorsteenmantel, zij ’t van eenvoudig stucadoorswerk. Aan het smeedwerk der scharnieren van de buitendeuren valt nog te zien, dat het huis indertijd gebouwd is als deel van ’n meer dan alledaagsch complex: kerk en pastorie.

Men zal toegeven, dat het pand met zijn typischen trapgevel en mooie verhoudingen een aangenamen indruk maakt en de gedachte opwekt: wat zal de kerk, die erbij behoorde, een merkwaardig bouwwerk geweest zijn. Naar dit huis te oordelen, was de onbekende architect — misschien voerde hij in zijn tijd dezen naam niet eens — een vakman, die zijn werk verstond. Het bedehuis werd afgebroken toen op ’t laatst der vorige eeuw het gesticht „Ommerschans” — sindsdien ook al grootendeels verdwenen — buiten gebruik werd gesteld. De pastorie werd door een inwendige verbouwing in twee beambten-woningen gesplitst en doet nog als zoodanig dienst”, tot zover de beschrijving uit 1930.

Pastorie bewoond door twee gezinnen
De pastorie werd na de sloop van de kerk geschikt gemaakt voor bewoning door twee gezinnen van ambtenaren van het toenmalige Rijksopvoedingsgesticht voor jongens. De bewoning heeft geduurd tot 1935. Daarna werd ook de pastorie afgebroken. Vervolgens kwam er een nieuwe woning op de plek met als huisadres Balkerweg 73. Lees meer »

Reageren »

5 juli 2022

Ommer Molendag en Museum-Doedag op 6 augustus met tal van activiteiten

Categorie: Harry Woertink, Molens.    162 keer gelezen.

OMMEN – De Ommer Molens en het Historisch Museum Ommen organiseren op zaterdag 6 augustus 2022 weer de jaarlijkse Molen – en Museum Doedag.

 2019: Geslaagde Ommer Molendag met veel publiek.
Foto: Harry Woertink
Zie ook het album “Ommer Molendag

Vanaf 10.00 uur tot ongeveer 16.00 uur staan de deuren wagenwijd open van het vernieuwde museum en de vijf molens. Bij alle molens is dan ook wat te doen; bij de Besthmenermolen is bijvoorbeeld een antieke dorsmachine aan het werk en er wordt ovenvers brood gebakken. De Museum Doedag bij molen Den Oordt wordt een dag met leuke activiteiten waar ook aan de kinderen is gedacht. Bij de Konijnenbeltmolen is draaiorgelmuziek en de expositie van “Kunst onder de Wieken” te bezichtigen. Molen De Lelie bakt pannenkoeken en ook de Vilstersemolen opent deze dag de deuren. Voor alle molens geldt dat de molenaars actief zijn. Tussen de molens is een mooie fietsroute uitgezet.

Samenwerking Ommer Molens en museum
Voor de organisatie van deze open dag die in het tekenen staat van historie hebben de Stichting Ommer Molens en de historische vereniging CCO naar samenwerking gezocht. Door de pandemie is het alweer twee jaar geleden dat een dergelijk evenement gehouden kon worden. De organisatie is dan ook blij dat het weer kan. Afgaande op de publieke belangstelling van de laatste keer wordt ook nu weer veel publiek verwacht op dit gratis toegankelijk evenement.

Vrijwilligers
Voor zowel de molens als voor het museum zijn nog steeds vrijwilligers nodig. De open dag is dan ook bij uitstek geschikt om een kijkje achter de schermen te nemen en wie weet om zich als vrijwilliger op te geven.

Bron: Harry Woertink – 5 juli 2022

Reageren »

4 juli 2022

Nieuw logo moet de gemeente Ommen nog beter op de kaart zetten

Categorie: Harry Woertink.    318 keer gelezen.

De gemeente Ommen kiest voor een nieuw logo. Inwoners, ondernemers, verenigingen en de gemeente hebben samen nagedacht over een nieuwe uitstraling.

 Er zijn twee logo’s en huisstijlen ontwikkeld. Eén van beide moet het nieuwe logo van de gemeente worden. Wie dat wil kan mee beslissen.

Nieuwe huisstijl
Met de nieuwe huisstijl wil de gemeente meer eenheid en herkenbaarheid aanbrengen in de huidige uitstraling. En door het steeds breder wordende communicatiemiddelen pakket is er behoefte aan een eenduidige huisstijl die flexibel (on- en offline) inzetbaar is. Het doel daarbij is een professionele(re) uitstraling waarin het DNA van de gemeente Ommen tot uiting komt en waarin inwoners, organisaties, verenigingen en ondernemers zich herkennen.

Tijdens twee sessies met inwoners, ondernemers, verenigingen en de gemeente is er gekeken naar het karakter van Ommen en de omliggende dorpen. Hierbij kwamen o.a. het agrarische karakter, de rijke geschiedenis, de uitgestrekte natuur en het toerisme aanbod. Ommen wordt ervaren als een nuchtere en groene gemeente waar inwoners zich thuis voelen en toeristen genieten van de rust, ruimte en dynamiek. Die uitgangspunten zijn meegenomen in de ontwikkeling van twee verschillende logo’s met bijbehorende huisstijlen.

Stemmen
Het is aan de inwoners welke huisstijl de gemeente gaat gebruiken per oktober 2022. De twee ontwerpen, met elk een geheel eigen karakter, zijn klaar. Via de website www.ommen.nl/nieuwlogo, de stembus in het gemeentehuis en het stembiljet in het Ommer Nieuws kunnen Ommenaren tot 17 juli 2022 op hun favoriete logo stemmen.

Bron: Harry Woertink – 4 juli 2022

5 Reacties »

3 juli 2022

OBS De Dennenkamp 1977 – 2022

Categorie: Harry Woertink.    370 keer gelezen.

Na 45 jaar is het schoolgebouw van de OBS De Dennenkamp met de grond gelijkgemaakt. De slopershamer heeft definitief afgerekend met de in 1977 geopende openbare basisschool.

 1977. De sleutel voor de officiële opening van De Dennenkampschool op 16 december 1977 wordt door een van de leerlingen aangereikt.
Foto: Harry Woertink
Zie ook het album “OBS De Dennenkamp 1977 – 2022

Als school is De Dennenkamp echter overeind gebleven, want sinds begin dit jaar gaan de leerlingen van de school naar het nieuwe Kindplein West. Dit nieuwe onderkomen – op de plek waar eerder CVB Het Koloriet en OBS De Dennenkamp gevestigd waren – is voortaan ook het onderkomen voor leerlingen van de basisscholen GBS Guido de Brès, CBS Het Koloriet en kinderopvang De Kleine Kunst. De ondergrond waar De Dennenkamp heeft gestaan dient nu als schoolplein.

1977 – 2022
Wanneer in de zeventigerjaren van de vorige eeuw de eerste contouren van de woonwijk De Dante zichtbaar worden roert de plaatselijke afdeling van de Vereniging Openbaar Onderwijs (VOO) zich om in de wijk een openbare kleuter- en lagere school van de grond te krijgen. Na veel overleg met de gemeente besluit de gemeenteraad uiteindelijk tot de bouw van de school. De school gaat van start op het adres Patrijsstraat 6. Er is dan nog geen sprake van de wijk Dante-Zuid. De ligging is wel wat ver van de straat, want de school kan alleen maar via het voetpad, later fietspad vanaf de Patrijsstraat bereikt worden. De officiële opening van de school vond plaats op 16 december 1977. Dan ook wordt de naam van de school onthuld: De Dennenkamp, bedacht door Jan- en Henk Willems. De omgeving van de school is ooit met heide en vliegdennen begroeid geweest. Met de naam De Dennenkamp geeft de school de geschiedenis van het gebied dan ook heel goed weer.

Meester Jan Brouwer
De school gaat van start met 24 schoolkinderen voor het lager onderwijs, verdeeld over de klassen 1 en 2 met juffrouw Marrie van der Waals en klassen 3 en 4 met meester Jan Brouwer. Brouwer wordt ook hoofd van de school. De vijfde en zesde klas ontbreken en komen pas later aan bod. Twaalf kleuters komen onder hoede van hoofdleidster Maaike van Lent. In 1979 verlaten de eerste zesde klassers de school: Gerwin Meyer, Marco Puma, Simone de Ridder, Haico Roddenhof, Sandra Runherd en Jan Willems. Het aantal kleuters en leerlingen neemt gestaag toe naarmate de wijk groter wordt. Op 6 juni 1994 wordt de 200ste leerling ingeschreven: Vera Verkaik, net gearriveerd uit Hilversum is de gelukkige. Het adres van de school verandert in Tureluur 14. Lees meer »

Reageren »

2 juli 2022

Oud legermateriaal doet Ommen aan

Categorie: Harry Woertink, Oorlog en Bevrijding.    318 keer gelezen.

OMMEN – Veel militair vertoon kwam er vandaag aan te pas bij de slotmanifestatie “Ommen meer dan 75 jaar vrijheid”.

 Pontonbrug over de Vecht.
Foto: Harry Woertink
Zie ook het album “2022 – ‘Ommen meer dan 75 jaar vrijheid’

Een re-enactment groep van ongeveer 170 personen bivakkeerden het hele weekend aan de Vecht in Ommen. Alsof de bevrijders van de Tweede Wereldoorlog voor even weer in Ommen waren teruggekeerd.

Ongeveer 50 legervoertuigen met onder andere MB Jeep – Bedford QLD – DodgeWC 52 – Sexton – GMC CCKW en een Bren Carrier zochten Ommen op. Ook een kampement aan de oevers van de Vecht en een pontonbrug over de Vecht ontbraken niet. Een lange colonne van militaire voertuigen maakte een rondrit door de wijde omgeving van Ommen en verbleven na de rit in centrum van Ommen. Het publiek genoot van het vele machtsvertoon.

Armyshow
In het centrum werd een “Armyshow” opgevoerd onder de naam Sergant Wilson’s Armyshow. Vechtdal Veteranen uit het Vechtdal waren deze dag te gast op het gemeentehuis waar burgemeester Hans Vroomen hen ontving. De dag wordt afgesloten met een buitenconcert van de Fanfare Bereden Wapens.

Bron: Harry Woertink – 2 juli 2022

Reageren »

1 juli 2022

Buurtschap Beerze geeft geheimen prijs

Categorie: Harry Woertink.    346 keer gelezen.

Regelmatig worden de kolommen van de krant gevuld met geschiedschrijving over Ommen of zijn buurtschappen.

 Eind jaren 40. Het theehuis van camping “De Roos”, de oudste camping van Nederland.
Afb.: OudOmmen
Zie ook het album “Beerze

De buurtschap Beerze, bekend om zijn prachtige Saksische boerderijen, bossen en zandverstuivingen, was 40 jaar geleden onderwerp in de krant. In het Nederlands dagblad van 17 juni 1982 lezen we het volgende over Beerze. De oude Saksische boerderijen met hun grote rieten mutsen reiken bijna tot aan de bodem en schijnen iets te verbergen voor de passant. Een als museum of oudheidkamer ingerichte hoeve zul je er niet aantreffen. Voordat je er erg in hebt, ben je er al doorheen gefietst.

Monumentenbeleid
Een bejaarde boer-in-ruste loopt langzaam naar de voor zijn boerderij staande PTT-brievenbus om deze te ontdoen van de post. Ik krijg de kans een praatje met deze oude baas, naar ik later verneem boer Schuurman, te maken. Een paar vragende ogen kijken mij van achter een brilletje model anno 1960 aan. Hoe oud zijn boerderij is? Hij krapt wat onder zijn naar achteren geschoven pet. Na enige bedenktijd schat hij het stichtingsjaar van de hoeve op circa 1600. Maar het gebouw is omstreeks 1850 grondig aan de buitenkant verbouwd. Ja, de boerderij staat onder monumentenzorg. Het is hier mooi wonen. “Maar”, zo doet hij er direct op volgen, “de jeugd trekt weg”. Het dorp vergrijst, omdat er geen huizen in de buurt van de oude “erven” gebouwd mogen worden. Boer Schuurman noemt het de lasten van het monumentenbeleid; het Beerzer schooltje telt als gevolg van het wegtrekken der jeugd amper negen leerlingen met een onderwijzer. Niet dat het leerlingenaantal vroeger altijd hoog is geweest. Het Beerzer schooltje, dat eertijds op de Brink zijn functie vervulde, telde in 1808 z’n twintig leerlingen. In 1855 telde de school al dertig leerlingen. Beerze heeft volgens historicus Van der Aa dan in totaal 150 inwoners, verdeeld over 21 behuizingen. Trekt men die lijn door naar deze tijd, dan zou het schooltje nu op z’n minst een veertigtal kinderen moeten herbergen. Lang niet alle boerderijen vervullen nu nog een agrarische functie, zo blijkt uit het korte gesprek met deze boer-in-ruste die langs de Beerzerweg (de hoofdweg) woont. “Ik heb met m’n vier koetjes altijd goed kunnen boeren”, vertelt hij, al beseft hij wel dat hij door deze bedrijfsomvang werd gerekend tot de categorie van “keuterboeren”. De meeste boeren konden de hoger wordende investeringen niet meer aan en lieten het moderniseren aan anderen over (melktank, ligboxenstal). Boer Schuurman wijst naar een boerderij een paar honderd meter verderop, waar een agrariër z’n tachtig koeien houdt. Het bouwen van een ligboxenstal is dus nog wel mogelijk in Beerze, waar nu al negen boerderijen onder monumentenzorg staan. Lees meer »

2 Reacties »